हिंदू कॅलेंडरनुसार एकादशी तिथी महिन्यातून दोनदा येते. एक शुक्ल पक्षात आणि एक कृष्ण पक्षात. अशा प्रकारे वर्षात एकूण 24 एकादशी तिथी येत असतात. मात्र जेव्हा अधिक मास किंवा क्षय मास येतो तेव्हा एकादशी तिथीची संख्या 26 किंवा 27 पर्यंत वाढू शकते. तर दर महिन्याला येणाऱ्या एकादशी तिथी ही भगवान विष्णूंना समर्पित असते. तर अनेकजण प्रत्येक एकादशीला उपवास करणे आणि भगवान विष्णूची पूजा करत असतात कारण असे मानले जाते की एकादशीचे व्रत केल्याने तुम्हाला पापांपासून मुक्तता, सुख, समृद्धी आणि मोक्ष मिळतो. चला तर मग आजच्या लेखात आपण वर्षातुन येणाऱ्या 24 एकादशीचे महत्त्व जाणून घेऊयात.
24 एकादशींची नावे आणि महत्त्व
1. पुत्रदा एकादशी (पौष शुक्ल पक्ष)
या एकादशीचे व्रत हे व्रत संतान प्राप्तीसाठी केले जाते असे मानले जाते की या दिवशी भगवान विष्णूची मनोभावे पूजा केल्याने संतान प्राप्तीची इच्छा पूर्ण होते.
2. षट्तिला एकादशी (माघ कृष्ण पक्ष)
षट्तिला एकादशीच्या दिवशी तिळाचे विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी तिळांनी स्नान केल्याने व तिळाचे दान केल्याने आणि त्यांचे सेवन केल्याने पापे शुद्ध होतात आणि पूर्वजांच्या आत्म्याला शांती मिळते.
3. जया एकादशी (माघ शुक्ल पक्ष)
जया एकादशीचे व्रत केल्याने मोक्ष मिळतो असे मानले जाते. या दिवशी उपवास केल्याने पूर्वजांचे पाप आणि भूत-प्रेतांमुळे निर्माण होणारे अडथळे दूर होतात.
4. विजया एकादशी (फाल्गुन कृष्ण पक्ष)
भगवान रामाने लंकेला जाण्यापूर्वी हे व्रत केले होते. त्यामुळे विजय आणि अडथळ्यांपासून मुक्तता मिळविण्यासाठी विजया एकादशीचे व्रत पाळले जाते.
5. अमलकी एकादशी (फाल्गुन शुक्ल पक्ष)
या दिवशी आवळ्याच्या झाडाची पूजा केली जाते. हे व्रत पवित्रता, पुण्य आणि दीर्घायुष्य प्रदान करते असे मानले जाते.
6. पापमोचिनी एकादशी (चैत्र कृष्ण पक्ष)
हे व्रत पापांचा नाश करते असे मानले जाते. असे म्हटले जाते की हे व्रत पाळल्याने जीवनातील नकारात्मक ऊर्जा नष्ट होते.
7. कामदा एकादशी (चैत्र महिन्याचा शुक्ल पक्ष)
ही एकादशी इच्छा पूर्ण करण्यासाठी आदर्श आहे. या दिवशी व्रत केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
8. वरुथिनी एकादशी (वैशाख कृष्ण पक्ष)
या दिवशी उपवास केल्याने दुर्दैव दूर होते आणि तुमच्या आयुष्यात सुख-समृद्धी येते.
9. मोहिनी एकादशी (वैशाख शुक्ल पक्ष)
या दिवशी भगवान विष्णूने मोहिनी रूप धारण केले. हे व्रत आसक्ती आणि भ्रमापासून मुक्त करते असे मानले जाते.
10. अपरा एकादशी (ज्येष्ठ कृष्ण पक्ष)
एकादशी हा पापांचा नाश करणारा व्रत आहे. या व्रताचे पालन केल्याने स्वर्गप्राप्तीचा अधिकार मिळतो.
11. निर्जला एकादशी (ज्येष्ठ शुक्ल पक्ष)
या एकादशीला सर्वात कठीण व्रत मानले जाते, कारण या दिवशी पाण्याचाही त्याग केला जातो. या व्रतामुळे सर्व एकादशींचे फळ मिळते.
12. योगिनी एकादशी (आषाढ कृष्ण पक्ष)
हे व्रत आरोग्य आणि शांती आणते असे मानले जाते. आजार आणि दुःख दूर करण्यासाठी हे व्रत पाळले जाते.
13. देवशयनी एकादशी (आषाढ महिन्यातील तेजस्वी पंधरवड्यातील शुक्ल पक्ष)
या दिवसापासून भगवान विष्णू योगिक निद्रा घेतात. या दिवसापासून चातुर्मासाची सुरुवात होते.
14. कामिका एकादशी (श्रावण महिन्यातील कृष्ण पक्ष)
या व्रतामुळे पापांपासून मुक्तता आणि सौभाग्य मिळते.
15. पवित्रा किंवा पवित्रोपण एकादशी (श्रावणातील उज्ज्वल पंधरवड्यातील शुक्ल पक्ष)
या दिवशी उपवास केल्याने मन आणि शरीर शुद्ध होते. या उपवासामुळे आध्यात्मिक शांती मिळते.
16. अजा एकादशी (भाद्रपद कृष्ण पक्ष)
असे म्हटले जाते की हे व्रत केल्याने व्यक्तीच्या सात जन्मांतील पापे नष्ट होण्यास मदत होते.
17. पार्श्व एकादशी (भाद्रपद शुक्ल पक्ष)
या एकादशीला परिवर्तनी एकादशी असेही म्हणतात. कारण या दिवशी भगवान विष्णू झोपेची बाजू बदलतात अशी श्रद्धा आहे. हा दिवस पर्युषण सणाशी देखील संबंधित आहे.
18. इंदिरा एकादशी (आश्विन महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील कृष्ण पक्ष)
पूर्वजांच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी हे व्रत पाळले जाते.
19. पापंकुशा एकादशी (आश्विन महिन्यातील तेजस्वी पंधरवड्यातील शुक्ल पक्ष)
या व्रतामुळे व्यक्ती नरकापासून जाण्यास मुक्त होते आणि त्याला विष्णुलोकाची प्राप्ती होते.
20. रमा एकादशी (कार्तिक कृष्ण पक्ष)
हे व्रत सौभाग्य आणि संपत्ती वाढीचे प्रतीक आहे.
21. देवूथनी एकादशी (कार्तिक महिन्याचा शुक्ल पक्ष)
या दिवशी भगवान विष्णू त्यांच्या योगनिद्रतून जागे होतात. या दिवशी विवाहाचे शुभ मुहूर्त सुरू होतात.
22. उत्पन्न एकादशी (मार्गशीर्ष कृष्ण पक्ष)
या दिवशी देवी एकादशीचा जन्म झाला होता. हे व्रत बल आणि यश प्रदान करते असे मानले जाते.
23. मोक्षदा एकादशी (मार्गशीर्ष शुक्ल पक्ष)
या दिवशी गीता जयंती येते. या व्रतामुळे व्यक्तीला मोक्ष मिळतो असे मानले जाते.
24. सफाळा एकादशी (पौष कृष्ण पक्ष)
हे व्रत जीवनात यश आणि समृद्धी आणणारे मानले जाते.
विशेष मान्यता
एकादशीच्या व्रतामध्ये धान्य आणि तांदूळ खात नाहीत.
व्रत करणाऱ्या व्यक्तीने ब्रह्मचर्य पाळले पाहिजे.
भगवान विष्णूंचे स्मरण करावे, त्यांचे पठण करावे आणि त्यांचे गुणगान करावे.
एकादशीचे व्रत केवळ शरीराचेच नव्हे तर आत्म्याचेही शुद्धीकरण करते.
( डिस्क्लेमर : वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही)
Welcome to Mhnokari.in – a trusted platform committed to providing the latest, most accurate, and verified updates on government jobs, exam results, admit cards, recruitment notifications, and career opportunities across Maharashtra India. Our team prioritizes thorough research, strict fact-checking, and clear presentation to ensure every user receives reliable, easy-to-understand, and trustworthy information.
